podinsp. Barbara Łukasik
Naczelnik Wydziału Chemii 
Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji

Kryminalistyka stanowi interdyscyplinarną dziedzinę nauki, której zasadniczym celem jest wykorzystanie wszelkich metod i  technik mogących posłużyć do wykrywania oraz dowodzenia popełnienia przestępstw na potrzeby postępowania karnego. Jej rozwój od samego początku był ściśle związany z postępem nauk przyrodniczych i technicznych, a także z rosnącymi wymaganiami organów ścigania w zakresie skutecznej identyfikacji sprawców oraz rekonstrukcji przebiegu zdarzeń na podstawie śladów zabezpieczonych na miejscu zdarzenia. Ciągły oraz dynamiczny charakter zmian w  tej dziedzinie wynika z nieustannego doskonalenia metod i technik badawczych, wdrażaniu nowych technologii oraz integracji wiedzy pochodzącej z wielu obszarów nauki. 
Początki kryminalistyki, przypadające na przełom XIX i XX wieku, opierały się przede wszystkim na osiągnięciach medycyny sądowej oraz pierwszych próbach zastosowania metod naukowych w procesie wykrywania przestępstw. W tym okresie ukształtowały się podstawowe działy kryminalistyki, takie jak daktyloskopia, antropometria oraz fotografia sygnalityczna, które odegrały istotną rolę w identyfikacji osób oraz dokumentowania i analizie śladów.
W  początkowej fazie rozwoju kryminalistyki stosowane metody bazowały głównie na obserwacji oraz doświadczeniu badaczy, a  także na stosunkowo prostych technikach pomiarowych i rejestracyjnych. Wraz z postępem nauk przyrodniczych i technicznych następowało jednak stopniowe poszerzanie zakresu wykorzystywanych narzędzi badawczych. Coraz większe znaczenie zaczęły odgrywać techniki analityczne umożliwiające badanie śladów o niewielkich, często mikroskopijnych rozmiarach, które dostarczają wielu niezwykle cennych i istotnych, dla postępowania dowodowego, informacji.
Na przestrzeni kolejnych dekad kryminalistyka przeszła głęboką transformację – od metod opartych głównie na obserwacji i doświadczeniu biegłych, do wysoko wyspecjalizowanych procedur analitycznych wykorzystujących zaawansowaną aparaturę badawczą. Doskonale można to dostrzec choćby na przykładzie badań chemicznych. Współczesne techniki, takie jak spektrometria, chromatografia czy mikroskopia elektronowa, pozwalają na niezwykle precyzyjną badania struktury materiałów, identyfikację składu chemicznego i pierwiastkowego. Postęp ten znacząco zwiększył wiarygodność i wartość dowodową badań kryminalistycznych, przyczyniając się do weryfikacji założonych wersji kryminalistycznych, bardziej trafnej rekonstrukcji zdarzeń przestępczych, a co za tym idzie dotarciu do prawdy.
Szczególną rolę w  obszarze badań chemicznych odgrywają m.in. badania mikrośladów oraz materiałów wybuchowych. Mikroślady, czyli ślady niewidoczne lub słabo widoczne okiem nieuzbrojonym, takie jak cząstki metali i ich stopów, fragmenty szkła czy pojedyncze włókna, stanowią dowody dające możliwość połączenia sprawcy z miejscem zdarzenia lub ofiarą. Z  kolei analiza materiałów wybuchowych, opierająca się na metodach identyfikacyjnych, pozwala na określenie rodzaju użytego ładunku, jego składu oraz sposobu inicjacji. Oba te obszary badań charakteryzują się wysokim stopniem złożoności oraz dużą wrażliwością na jakość stosowanych metod analitycznych. 
Celem niniejszych artykułów jest przedstawienie rozwoju metod i  technik badawczych wykorzystywanych w  analizie mikrośladów oraz materiałów wybuchowych – od ich historycznych podstaw po współczesne rozwiązania technologiczne.Szczególną uwagę poświęcono zmianom w podejściu badawczym, wzrostowi precyzji analiz oraz roli nowoczesnej aparatury.